اقتصاد تولید و بازاریابی کشاورزی

اقتصاد تولید و بازاریابی کشاورزی

تجزیه و تحلیل شاخص‌های تجاری محصول خرما به منظور بهره‌گیری از فرصت‌های صادراتی در بازار هدف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی و دانشیار موسسه پژوهش‏های برنامه‏ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی
2 رییس کمیته سیاست تجاری دبیرخانه شورای قیمت گذاری و اتخاذ سیاست های حمایتی محصولات اساسی کشاورزی
3 کارشناس ارشد و معاون دبیرخانه شورای قیمت‏گذاری و اتخاذ سیاست‏های حمایتی محصولات اساسی کشاورزی
چکیده
خرما یکی از محصولات استراتژیک صادراتی در کشور می‏باشد. بررسی وضعیت موجود صادرات خرما حاکی از نوسان در صادرات این محصول بااهمیت است. لذا شناخت و تحلیل شاخص‌‌های تجاری مرتبط با این محصول با شناسایی بازار هدف مربوطه می‌تواند در سیاست‌گذاری توسعه صادرات از اهمیت بسزایی برخوردار باشد. در این پژوهش به منظور تحلیل وضعیت صادرات خرما با استفاده از برخی شاخص‌های تجاری شامل شاخص تمرکز، اندازه بازار، پتانسیل صادراتی و با بهره‌گیری از اطلاعات دوره زمانی 2022-2003 به تحلیل بازارهای هدف و وضعیت رقابتی یا متمرکز بودن این بازار و تعیین میزان پتانسیل صادراتی پرداخته شده است. نتایج محاسبات شاخص‌‌های مذکور نشان می‌دهد که شاخص تمرکز ایران با جهان در واردات خرما طی این دوره زمانی متغیر بوده و روندی افزایشی داشته است، به گونه‌ای که از 09/0 در سال 2003 به 12/0 در سال 2022 رسیده که حاکیی از متمرکزتر شدن بازار است. همچنین بررسی شاخص اندازه بازار نشان می‌دهد که پنج‌ کشور عمده واردکننده خرما از ایران در سال 2022 میلادی هند، پاکستان، افغانستان، ترکیه و قزاقستان بوده‌اند که هند با سهم 24.5 درصدی از واردات ایران اولین کشور متقاضی خرمای ایران است. نتایج شاخص پتانسیل صادراتی نیز نشان می‌دهد ایران در سال 2022 دارای پتانسیل صادراتی به ارزش 453 میلیون دلار است که 44 درصد از آن محقق شده است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاری بخش صادرات خرما به گونه‌ای صورت پذیرد که با بهره‌گیری از سازوکار تشویقی از جمله حذف پیمان‌سپاری ارزی، حداکثر استفاده از ظرفیت بالقوه باقی‌مانده ایران در بازارهای هدف عملیاتی شود.
کلیدواژه‌ها